Jak założyć akwarium i się nie zrazić?

Zaczynamy od wyboru miejsca, w którym ma stać akwarium w domu. Należy pamiętać o tym, że: akwarium po napełnieniu ma zazwyczaj dużą masę i jest zbudowane z wrażliwego na uderzenia szkła, więc jakiekolwiek wędrówki po mieszkaniu z już napełnionym zbiornikiem są prostą drogą do kata­strofy. Szafka lub stolik na którym stanie akwarium w związku z tym muszą być również odpo­wiednio solidne.

Przenoszenie akwarium z miejsca na miejsce, prawie zawsze się źle kończy, w najlepszym wypadku małą powodzią i potłuczeniem zbiornika, a czasem również obrażeniami ciała przenoszą­cego i świadków. Potłuczone szkło jest zaskakująco niebezpiecznym materiałem.

Akwarium nie powinno stać zbyt blisko okna, zwłaszcza południowego. Naturalne oświetle­nie w okresie od wiosny do jesieni nawet służy naszym roślinom, ale woda w takim zbiorniku w czasie letnich upałów nagrzewa się ponad wszelkie normy dopuszczalne dla większości naszych ry­bek i roślinek, nawet tych tropikalnych. Zimą światła z kolei jest za mało i rośliny marnieją, a nawet giną, a warunki w akwarium ulegają gwałtownemu pogorszeniu, co prowadzi często do chorób i zejść śmiertelnych trzymanych w takich warunkach ryb.

Zbiornik nie powinien stać w miejscu, gdzie może być uderzany przez np. drzwi podczas otwierania. Nie stawiamy go również w ciągach komunikacyjnych, ponieważ przechodzące nimi osoby będą niepotrzebnie płoszyły i stresowały ryby.

Kupujemy akwarium możliwie największe, na jakie nas stać i jakie jesteśmy zmieścić w wy­branym miejscu, w dobrych sklepach lub u dobrych szklarzy, gdzie można zamówić akwarium na wymiar. Odra­dzam zdecydowanie zbiorniki nadmiernie wysokie w stosunku do szerokości zbiornika.  Szerokość zbiornika nie powinna być mniejsza niż te 40 cm, a najlepiej większa. Spłoszona ryba w takim zbiorniku nie ma czasu „ochłonąć” i uderza z całym impetem w tylną ściankę i czasami z tego po­wodu nawet ginie. Moim zdaniem najlepszym zbiornikiem dla początkującego jest zbiornik o po­jemności około 80-100 l, gdyż pozwala już na stworzenie ciekawej aranżacji, sporo wybacza, po­zwala już na dosyć duży wybór  gatunków ryb i innych zwierząt, które mogą w nim żyć, a jednocze­śnie nie spowoduje bankructwa przyszłego akwarysty. Duży wybór relatywnie taniego oraz niezawodnego osprzętu umożliwia łatwe utrzymanie dobrych i stabilnych warunków w takim zbiorniku.

Zakładamy pierwsze akwarium?

Kupujemy najpierw książkę poświęconą akwarystyce dla początkujących (Ty drogi czytelni­ku już ją masz). Teraz trzeba ją przeczytać.

Drugim krokiem będzie sprawdzenie jaka woda płynie z naszego kranu. Warto znać takie pa­rametry jak: pH, twardość ogólna i węglanowa oraz przewodność wody. Znaleźć te informacje można na stronie wodociągów, albo prościej zlecić wykonanie wyżej wymienionych pomiarów w sklepie zoologicznym. Będzie to kosztowało mniej niż zakup kompletu testów, chociaż jak znam życie i tak się na tym skończy. O testach napiszę później.

Sprzęt potrzebny do prowadzenia akwarium

Trzecim krokiem będzie zapewnienie całej infrastruktury technicznej, zatem zakup akwa­rium, szafki, podłoża i potrzebnych urządzeń technicznych takich jak: grzałka z termostatem, ter­mometr, filtr, oświetlenie, skrobaczka, siatka do odłowu zwierząt i karimata ze sklepu sportowego. Nie kupujemy natomiast nurków, muszelek, zamków, statków, kolorowych żwirków, czaszek i pla­stikowych roślin, można zamiast tego kupić fajny korzeń lub skałki. Zakup ryb i roślin ma jeszcze czas! (Jakieś 2–3 tygodnie). Jeśli trzeba kupujemy lub budujemy solidną szafkę lub stojak pod akwarium. Pamiętajmy, że litr wody ma masę 1 kg. 100 l zbiornik waży około 100 kg +masa szkła+ masa żwiru + masa innych dekoracji + masa oświetlenia i pokrywy, czyli całkiem sporo. Stawianie dużej i ciężkiej rzeczy na chwiejnym i słabym stoliku, to prosta droga do katastrofy. Zatem stolik pod akwarium musi być mocny i stabilny. Przygotowując stolik pod duży zbiornik warto zaprosić znajomych, by usiedli na nim. Znajomi powinni mieć masę 2 razy większą od przewidywanej masy akwarium. Jeśli stolik się wygina lub co gorsza widać, że za chwilę się rozpadnie, należy go zmie­nić na mocniejszy. Ważne są również materiały z których wykonano stolik, nie mogą to być mate­riały w jakikolwiek sposób reagujące z wodą, zatem np. płyta wiórowa raczej się nie nadaje.

Lokalizacja akwarium

Zatem gdy już ustawiliśmy stolik w najciemniejszym kącie pokoju, niedaleko gniazdka elek­trycznego. Kładziemy na niego karimatę i wycinamy ją tak, żeby była cała przykryta dnem akwarium. Karimata zabezpiecza dno akwarium przed pęknięciem z powodu naprężeń spowodowanych np. za­błąkanym ziarenkiem piasku lub nierównością podłoża.

Postawienie akwarium w miejscu zbyt jasnym sprawi, że w akwarium będą po­jawiały się okresowo zakwity glonów, a niektóre ryby i rośliny nie będą chciały się rozwijać. Nie wspomnę już o niekontrolowanych wahaniach temperatury i pH. Tylko niektóre pisząc w uprosz­czeniu gatunki rybek (danio, jordanelki, tęczanki) lubią bezpośrednie światło słoneczne. Światło pa­dające z okna zwykle oświetla nasze akwarium z tyłu co niekorzystnie odbija się na wyglądzie pły­wających w nim rybek. Tylne oświetlenie powoduje „zniknięcie” koloru niebieskiego z ciała rybek, a pozostałe kolory są wyblakłe i ryby wyglądają jak aktorzy teatru cieni.

Postawienie akwarium przy drzwiach lub na ciągu komunikacyjnym, z kolei będzie powodo­wało, że ciągle płoszone ryby nie będą prezentowały swoich barw, uciekając będą ciągle obijać się o ściany akwarium lub wyskakiwać z niego. Ciągły stres będzie źle wpływał na zdrowie i samopo­czucie naszych podopiecznych. Ryby ciągle niepokojone niechętnie przystępują do tarła, a jeśli na­wet przystąpią, to jego efekty są słabe. Ryby w takim akwarium nie zachowują się naturalnie. W ta­kim miejscu zwykle istnieje realna groźba przypadkowego rozbicia zbiornika, w wyniku uderzenia lub wstrząsu. Biegnące małe dziecko lub duże zwierzę (np. mój pies) może sobie zrobić krzywdę uderzając w tak umieszczony zbiornik, a przy okazji również uszkodzić zbiornik lub elementy osprzętu.

Rozmiar akwarium

W dużym akwarium łatwiej stworzyć i utrzymać stabilne środowisko dla ryb i roślin. W ma­łym akwarium, gdy jednorazowo przekarmimy ryby, mamy praktycznie od razu zakwit pierwotnia­ków, niekontrolowane procesy gnilne zabierające cały tlen z wody, że nie wspomnę o wykraczają­cych poza jakąkolwiek rozsądną skalę wynikach pomiarów związków azotu, z dużego po prostu na­stępnego dnia ściągniemy trochę resztek pokarmowych z dna i tyle. Pamiętajmy, że nawet najwięk­sze akwarium, jest w najlepszym razie, wielkości dobrej kałuży, a chcemy w nim trzymać przecież często ryby żyjące w rzekach lub jeziorach. Duże akwarium pozwala nam trzymać większe grupy małych albo kilka dużych ryb. W małym akwarium ryby, które osiągają większe rozmiary prędzej, czy później giną lub ulegają skarłowaceniu. Niektóre piękne rośliny nie zmieszczą się w małym akwarium i nie pokażą się nigdy w całej swej krasie. Poza tym duże akwarium wcale nie jest, tak dużo droższe w utrzymaniu od małego, jak by się to mogło wydawać.

 

 

 

 

 

Częste błędy przy zakładaniu akwarium

Jeśli kupimy jednocześnie ryby i sprzęt, to ryby nie będą w stanie długo przeżyć w świeżo założonym akwarium. Pomijam fakt niepotrzebnego przetrzymywania ryb w worku albo innym zbiorniku transportowym, w czasie kiedy my zaaferowani szybko tworzymy aranżację zbiornika. Jedyną żywą rzeczą jaką możemy wcześniej kupić są rośliny, ale o tym później.  Zanim wpuścimy ryby, w akwarium musi powstać stabilne środowisko, musi ustalić się równowaga biologiczna, ru­szyć i zamknąć tzw. cykl azotowy, a proces ten trwa ok. 3-4 tygodnie. W tym czasie w filtrze osia­dają i rozmnażają się pożyteczne bakterie odpowiedzialne za przekształcanie amoniaku w mało szkodliwy NO₃-. Pisząc w skrócie ryby wydalają, a to co wydalą w pierwszym etapie przekształca się w amoniak, który w pH mniejszym od 7 jest nieszkodliwy, ale przy odczynie zasadowym staje się śmiertelną trucizną. W pierwszym etapie cyklu azotowego, bakterie zmieniają go w trujące azo­tyny, by w trzecim etapie inne bakterie zmieniły azotyny w tylko szkodliwe azotany. W zbiornikach naturalnych, w warunkach beztlenowych dochodzi jeszcze do wydzielenia się czystego azotu, w akwarium natomiast zazwyczaj rozcieńczamy szkodliwe substancje przez podmiany wody. Znam akwarystów, którzy własnym sumptem budują tzw. denitratory w których zachodzi ostatni etap cy­klu azotowego i produkcja azotu w formie gazowej.

Podstawowe parametry wody w akwarium słodkowodnym

	Fatalnie	Źle	Dobrze	Źle	Fatalnie
pH	1-4	5	6-8	>8	9-14
NH3			0 mg/l	0,2-0,5 mg/l	>0,5 mg/l
NO3-		0 mg/l	0-40 mg/l	40-150 mg/l	>150 mg/l
NO2-			<0,1 mg/l	0,3 mg/l	>1 mg/l
PO4-			0,01-0,08 mg/l	>0,3 mg/l	1 mg/l

Jak czytać tabelę, jeśli stan wody jest w zakresie „Fatalnie”, akwarium nie nadaje się do za­siedlenia, stan „Źle” oznacza, że przetrzymają tylko naprawdę wytrzymałe ryby i rośliny, ale mam zwyczaj mówić w takich wypadkach, że w II Wojnie Światowej „niektórzy ludzie też przeżywali w obozach”. (Mam nadzieję, że nikogo nie uraziłem tym porównaniem.) Aby poprawić stan wody w takim akwarium doraźnie należy wykonać podmianę znacznej części wody na świeżą, a długofalo­wo zastanowić się co jest przyczyną takiego stanu rzeczy.

Do sprawdzenia czy zbiornik dojrzał i nadaje się do zasiedlenia służą testy i oko doświadczo­nego akwarysty. Rośliny zaczynają powoli rosnąć, ukorzeniają się, woda nieco zmienia kolor i za­pach (nie jest to żaden nieprzyjemny zapach).

Podczas procesu dojrzewania zbiornika dochodzi często do znacznego przekroczenia jakich­kolwiek bezpiecznych stężeń szkodliwych substancji, które nawet jeśli nie zabiją ryb to mocno osłabią ich odporność na czynniki chorobotwórcze, co może prowadzić do niewytłumaczalnych zgonów bezpośrednio z powodu zatrucia lub chorób, które łapią osłabione ryby.

Dobra, dość teorii. Ustawiliśmy akwarium na stabilnym meblu, pod akwarium leży już kari­mata, nadmiar obcięliśmy, co dalej? Dalej trzeba wsypać coś na dno. Ja jako pierwszą warstwę pod żwir daję wyspy z torfu i gliny, są tacy co dają ziemię ogrodową, która stanowi rezerwę substancji odżywczych dla roślin. Następnie wsypuję warstwę żwiru o grubości kilku cm, tak aby jej po­wierzchnia była tym cieńsza im bliżej przedniej szyby. Wyspy z torfu i gliny, umieszczam  tam gdzie planuję posadzić takie rośliny jak zwartki (Cryptocoryne), żabienice (Echinodorus) i im po­dobne rozwijające silny system korzeniowy. Przykrywam, to 4-5 cm warstwą wypłukanego żwirku lub piasku, w zależności od wybranego charakteru zbiornika, układam skałki i dekoracje z „korze­ni”.  Żwirek sypiemy tak żeby z tyłu zbiornika była grubsza warstwa, niż z przodu. Dzięki temu brudy będą się gromadziły przy przedniej ściance i łatwo będzie można je usuwać.

Gdy żwirek został nasypany, dekoracje ustawione, jest czas, żeby zamontować w akwarium grzałkę, termometr, filtr i kamień napowietrzający.

Teraz nalewamy wodę, delikatnym strumieniem, najlepiej na płaski talerz położony na podło­żu, tak żeby nie zrobić za dużo zamieszania. Woda powinna mieć temperaturę zbliżoną do do tem­peratury docelowej zbiornika. Gdy poziom wody osiągnie około 1/3 wysokości zbiornika możemy zacząć sadzić rośliny. Na początek sadzimy szybko rosnące gatunki, takie jak nurzańce (Valisneria sp.), strzałki (Sagitaria sp.), moczarki (Elodea sp.) i im podobne. Rośliny wysokie sadzimy przy tylnej ściance, a niskie z przodu zbiornika. Maskujemy nimi montowane w tym czasie filtry, grzałki i ewentualne inne elementy infrastruktury technicznej zbiornika. Termometr przyklejamy, tak żeby łatwo go było odczytać, gdy robimy rutynowy przegląd akwarium, ale niekoniecznie na przedniej ściance.

Woda w akwarium

Ponadto do wstępnego przygotowania wody do akwarium niektórzy (w tym i ja używają fil­trów odwróconej osmozy (RO), montowanych na instalację wodociągową. W normalnych warunkach takie ekstrawagancje jak RO są zbyteczne, ale czasami tak trzeba gdy z kranu leci coś, co tylko z nazwy jest wodą, są one niestety koniecznością. Inna sprawa, że wiele ryb tropikalnych, żyje w naturze w wodach miękkich i kwaśnych, a woda w kranie w naszym kraju jest najczęściej twarda i zasadowa. Woda uzyskana w ten sposób nie może być lana bezpośrednio do akwarium. Czysta che­micznie woda jest zabójcza na dłuższą metę dla rybek i roślinek i wymaga dalszej obróbki, zwanej mineralizacją. Trzeba ją ponownie zmineralizować i tu producenci preparatów akwarystycznych oferują spory wybór mineralizatorów, za pomocą których można uzyskać wszelkiego rodzaju wodę, od wody z Amazonki do wody z rafy koralowej. W zależności od tego jakie ryby bądź krewetki za­mierzamy hodować wybieramy ten właściwy mineralizator i stosujemy zgodnie z przepisem.

Pamiętać trzeba, że stosując mineralizatory i wodę z filtra RO skazujemy się na zabawę w małego chemika. Podobnie zresztą jest gdy mieszamy wodę z RO z wodą kranową.

Parametry jakie trzeba znać:

·                   temperatura

·                   pH

·                   twardość ogólna,

·                   twardość węglanowa,

·                   przewodność elektrolityczna,

·                   amoniak i jon amonowy

·                   poziom azotanów (NO₃^-),

·                   poziom azotynów (NO₂^-)

Warto znać stężenie:

·                   fosforanów,

·                   żelaza,

·                   magnezu,

·                   wapnia.

Po co robimy pomiary parametrów fizykochemicznych wody w akwarium?

          

Pomiar temperatury, to niewątpliwie podstawowy pomiar jaki akwarysta musi wykonywać na bieżąco. Wykonuje się go za pomocą termometru. Po prostu nasi podopieczni są stworzeniami zmiennocieplnymi i poza zakresem temperatur określanych jako optymalne zaczynają niedomagać, a nawet ginąć.