Po rewizji tej rodziny przez Parenti w 1981 r. została ona podzielona na rodziny: szczupieńczykowate (Aplocheilidae), strumieniakowate (Rivulidae), walencjowate (Valenciidae) i czworookowate (Anablepidae).
Uwaga autora: Wszystko, co tu zostało napisane, jest wynikiem moich przemyśleń po lekturze kilku książek i artykułów w prasie, rozmów z hodowcami oraz moich skromnych doświadczeń z tymi rybami. W zasadzie nie hodowałem innych ryb z tej grupy oprócz różnych gatunków szczupieńczyków i proporczykowców.
Informacje ogólne
-
Występowanie: Wody słodkie strefy umiarkowanej, subtropikalnej i tropikalnej obu Ameryk, Afryki, Europy i Azji. Często wiele z gatunków można spotkać w zbiornikach okresowo wysychających.
-
Wielkość: Kilka do kilkunastu cm – idealne do akwarium, ale ich charakter często przeczy temu stwierdzeniu.
-
Dymorfizm płciowy: Samce są zazwyczaj bardziej kolorowe i mają wydłużone i zaostrzone płetwy nieparzyste.
-
Cechy charakterystyczne: Drobne, żywe, kolorowe, zwykle pływające pod powierzchnią wody, niestety krótko żyjące ryby.
-
Zachowanie: Zwykle stadne, ale niezgodne i kąśliwe. Większość gatunków jest drapieżna. Silniejsze osobniki prześladują słabsze. Chętnie skaczą. Nie należy łączyć ich z rybami, którym mogłyby obgryzać płetwy. Nie należy również mieszać w jednym zbiorniku podobnie wyglądających gatunków, gdyż łatwo wtedy uzyskać krzyżówki międzygatunkowe, które są bezpłodne i zwykle bardziej agresywne od gatunków wyjściowych.
Warunki hodowlane
-
Akwarium: Dobrze przykryte! Przestronne, dobrze zarośnięte akwarium z roślinami pływającymi na powierzchni wody. Na lato większość gatunków można wypuścić do sadzawki ogrodowej. Można je jednak również trzymać w niewielkich zbiorniczkach jednogatunkowych. Podobno taki mały zbiornik stymuluje je do rozrodu.
-
Woda: Twardość zazwyczaj nie odgrywa większej roli, aczkolwiek należy trzymać je raczej w wodzie miękkiej o temperaturze 18–26°C. Wyższe temperatury skracają życie naszym rybom, a w niższych nie prezentują pełni barw. W naturze większość ryb z tej rodziny spotyka się z dużymi dobowymi wahaniami temperatury. Dla proporczykowców zaleca się wodę z niewielkim dodatkiem soli i torfu. Szczupieńczyki wolą zaś zdecydowanie miękką, lekko kwaśną wodę.
-
Pokarm: Każdy rodzaj pokarmu żywego; wskazane są larwy owadów, owady, małe ryby, plankton.
Rozmnażanie i wychów młodych
Akwarium do rozmnażania może być niewielkie. Ikra jest przez rodziców pozostawiana własnemu losowi. W zależności od gatunku jest składana w podłoże, na podłoże, przyklejana do roślin lub rozpraszana.
Ikra niektórych gatunków do dalszego rozwoju wymaga przesuszenia trwającego nieraz nawet kilka miesięcy. Ikra powinna być wtedy przechowywana w wilgotnym podłożu (torfie) przez kilka tygodni, a czasami nawet miesięcy. Po upływie tego czasu torf należy zalać miękką wodą o temperaturze ok. 20°C.
Młode po wykluciu się zjadają drobny plankton, zwykle rosną szybko, ale nierówno i mają tendencję do kanibalizmu, co może znacząco obniżyć efektywność hodowli.